Sunday, April 24, 2022

SUHRID BHEDA- SEPARATION OF FRIENDS-17

SUBHASHITHANI:556 

आपद्य् उन्मार्ग-गमने कार्य-कालात्ययेषु च ।
कल्याण-वचनं ब्रूयाद् अपृष्टो ऽपि हितो नरः ॥ १२४ ॥

āpady unmārga-gamane kārya-kālātyayeṣu ca |
kalyāṇa-vacanaṃ brūyād apṛṣṭo 'pi hito naraḥ || 2.124 ||

In the case of a calamity, when a man strays from the right path, or when time for action is running away; a friendly man, even unasked, should give his wholesome advice.

भोगस्य भाजनं राजा न राजा कार्य-भाजनम् ।
राज-कार्य-परिध्वंसी मन्त्री दोषेण लिप्यते ॥ १२५ ॥

bhogasya bhājanaṃ rājā na rājā kārya-bhājanam |
rāja-kārya-paridhvaṃsī mantrī doṣeṇa lipyate || 2.125 ||

The king’s sphere is to indulge in pleasure, while that of the minister is to carry out business. A minister incurs the blame for the king’s failure.

वरं प्राण-परित्यागः शिरसा वापि कर्तनम् ।
न तु स्वामि-पदावाप्ति-पातकेच्छोर् उपेक्षणम् ॥ १२६ ॥

varaṃ prāṇa-parityāgaḥ śirasā vāpi kartanam |
na tu svāmi-padāvāpti-pātakecchor upekṣaṇam || 2.126 ||

It is better to abandon one’s life, or even decapitation, but not the tolerance of one committing the sin of desiring to usurp the position of his master

अत्युच्छ्रिते मन्त्रिणि पार्थिवे च

विष्टभ्य पादाव् उपतिष्ठते श्रीः ।
सा स्त्री-स्वभावाद् असहा भरस्य

तयोर् द्वयोर् एकतरं जहाति ॥ १२७ ॥

atyucchrite mantriṇi pārthive ca

 viṣṭabhya pādāv upatiṣṭhate śrīḥ |
sā strī-svabhāvād asahā bharasya

 tayor dvayor ekataraṃ jahāti || 2.127 ||

When a minister and a king is each excessively exalted, goddess Lakshmi stands firmly with both her feet; she because of her female nature, unable to bear the weight of both at once, abandons one of them.

 

 एकं भूमि-पतिः करोति सचिवं राज्ये प्रमाणं यदा

 तं मोहात् श्रयते मदः स च मदालस्येन निर्विद्यते ।
निर्विण्णस्य पदं करोति हृदये तस्य स्वतन्त्र-स्पृहा-

 स्वातन्त्र्य-स्पृहया ततः स नृपतेः प्राणान् अभिद्रुह्यति ॥ १२८ ॥

ekaṃ bhūmi-patiḥ karoti sacivaṃ rājye pramāṇaṃ yadā

taṃ mohāt śrayate madaḥ sa ca madālasyena nirvidyate |
nirviṇṇasya padaṃ karoti hṛdaye tasya svatantra-spṛhā-

 svātantrya-spṛhayā tataḥ sa nṛpateḥ prāṇān abhidruhyati || 2.128 ||

When a king makes one minister the sole authority of the kingdom, from delusion vanity approaches him, he alienates himself from the king through indolence brought on by pride, once alienated a desire for independence makes a foot-hold, through the desire for independence he plots even the death of the king.

विष-दग्धस्य भक्तस्य दन्तस्य चलितस्य च ।
अमात्यस्य च दुष्टस्य मूलाद् उद्धरणं सुखम् ॥ १२९ ॥

viṣa-dagdhasya bhaktasya dantasya calitasya ca |
amātyasya ca duṣṭasya mūlād uddharaṇaṃ sukham || 2.129 ||

Poisoned food, a loose tooth, and a wicked minister, complete eradication leads to happiness.

यः कुर्यात् सचिवायत्तां श्रियं तद्-व्यसने सति ।
सो ऽन्धवज् जगती-पालः सीदेत् सञ्चारकैर् विना ॥ १३० ॥

yaḥ kuryāt sacivāyattāṃ śriyaṃ tad-vyasane sati |
so 'ndhavaj jagatī-pālaḥ sīdet sañcārakair vinā || 2.130 ||

A king whose prosperity depends on a minister, when the minister suffers a calamity sinks, like the blinds without guides.

SRI KRISHNAYA THUBHYAM NAMAH


No comments:

Post a Comment